🌿 بهبودی سریعتر پس از جراحی فک (ERAS-Ortho): راهنمای کامل بیماران
پروتکل ERAS (Enhanced Recovery After Surgery) یا «بهبودی سریعتر پس از جراحی» یک مفهوم علمی و چندرشتهای است که نخستین بار در دههی ۱۹۹۰ توسط جراح دانمارکی Henrik Kehlet معرفی شد.
هدف اصلی آن، کاهش پاسخ فیزیولوژیک بدن به جراحی و کمک به بازگشت سریعتر بیمار به وضعیت طبیعی بود.
در گذشته، بیماران پس از جراحی معمولاً مدت طولانی در بیمارستان بستری میماندند، فعالیت نداشتند و رژیم غذاییشان محدود بود.
اما مطالعات Kehlet و همکارانش نشان داد که این روش سنتی میتواند باعث کاهش عملکرد سیستم ایمنی، افزایش عوارض و طولانی شدن دوران نقاهت شود.
به همین دلیل، پروتکل ERAS طراحی شد تا بر پایهی علم روز، با هماهنگی بین تیم جراحی، بیهوشی، تغذیه و پرستاری، شرایط بهینه برای بهبودی بیمار فراهم شود.
در جراحیهای ارتوگناتیک (Orthognathic Surgery) که معمولاً برای اصلاح ناهنجاریهای فک انجام میشوند،
عوامل متعددی مانند درد، تورم، اختلال تغذیه، و اضطراب بیمار میتوانند روند بهبودی را کند کنند.
در سالهای اخیر، اجرای اصول ERAS در جراحی فک باعث تحولات چشمگیری شده است:
شاخص بالینی | قبل از اجرای ERAS | پس از اجرای ERAS
مدت بستری | ۵ تا ۷ روز | ۲ تا ۳ روز
درد پس از عمل | شدید تا متوسط | خفیف تا کنترلشده
شروع تغذیه دهانی | ۲–۳ روز پس از عمل | ۴–۶ ساعت پس از عمل
بازگشت به فعالیتهای روزمره | حدود ۲ هفته | کمتر از ۷ روز
عوارض شایع (ادم، تهوع، عفونت) | ۲۰–۳۰٪ | کمتر از ۱۰٪
مطالعات متعددی از جمله پژوهشهای (Beedkar et al., 2025) و (Betti et al., 2025) در مجلات معتبر نشان دادهاند که اجرای اصول ERAS در جراحی فک و صورت موجب:
• کاهش قابل توجه مصرف داروهای اوپیوئیدی،
• تسریع در ترمیم استخوان و بافت نرم،
• و افزایش رضایت بیماران شده است.
بنابراین، امروز در بسیاری از مراکز پیشرفتهی جراحی فک، ERAS-Ortho به عنوان یک استاندارد درمانی پذیرفته شده است.
در ادامه، راهنمای عملی برای شما بهعنوان بیمار آورده شده است تا بتوانید با همکاری تیم درمان، بهترین نتیجه ممکن را از جراحی خود بگیرید.
🔹 فاز ۱ — پیش از جراحی
آگاهی و آرامش
• اطلاعات دقیق درباره نوع جراحی و روند بهبودی از تیم درمان دریافت کنید.
• اضطراب و ترس از ناشناختهها طبیعی است؛ اما آگاهی باعث آرامش ذهن میشود.
تغذیه قبل از عمل
• از دو هفته قبل از عمل، رژیم غذایی پرمغذی، پرپروتئین و متعادل داشته باشید.
• نوشیدنیهای حاوی کربوهیدرات سبک تا ۲ ساعت قبل از بیهوشی مجاز است.
• از مصرف دخانیات و الکل حداقل ۲ هفته قبل از عمل خودداری کنید.
آمادگی بدنی
• شب قبل از عمل، بهداشت دهان را کامل رعایت کنید (مسواک، نخ دندان، دهانشویه).
• داروهای معمول خود را طبق نظر پزشک مصرف کنید مگر اینکه خلافش گفته شود.
🔹 فاز ۲ — روز جراحی
• صبح روز جراحی ناشتا باشید اما در صورت مجاز بودن، کمی آب بنوشید.
• پس از بیهوشی، ممکن است احساس تورم یا سنگینی داشته باشید — طبیعی است.
• تنفس عمیق را از همان ساعات ابتدایی شروع کنید تا از تجمع ترشحات جلوگیری شود.
🔹 فاز ۳ — پس از جراحی
تغذیه مناسب
• از ۴ تا ۶ ساعت بعد از عمل، مایعات شفاف و خنک مصرف کنید.
• روز بعد، غذاهای نرم مانند فرنی، یا سوپ صافشده بخورید.
• هرگز از نی استفاده نکنید تا از فشار در دهان جلوگیری شود.
رعایت بهداشت دهان
• از روز دوم پس از عمل، دهان خود را با محلول کلرهگزیدین ۲ بار در روز شستوشو دهید.
• از مسواک نرم برای تمیز کردن بخشهای قابل دسترسی استفاده کنید.
تحرک و خواب
• از روز بعد از عمل، سعی کنید چند قدم راه بروید.
• هنگام خواب، سر خود را بالاتر از بدن قرار دهید.
پیگیری پزشکی
• اولین ویزیت معمولاً بین ۵ تا ۷ روز پس از عمل است.
• در صورت تب، خونریزی یا درد غیرمعمول، فوراً با پزشک تماس بگیرید.
🌸 نکات طلایی برای بهبودی بهتر
✅ تغذیه سالم و پرپروتئین داشته باشید.
✅ استراحت کافی، خواب مناسب و آرامش روانی را حفظ کنید.
✅ دخانیات را قطع کنید — سیگار روند ترمیم استخوان را بهشدت کند میکند.
✅ از خم شدن ناگهانی و فعالیت سنگین خودداری کنید.
پروتکل ERAS-Ortho یک همکاری علمی و انسانی بین بیمار و تیم درمان است.
با اجرای آن، نهتنها دوره نقاهت شما کوتاهتر میشود، بلکه درد، تورم و اضطراب نیز به حداقل میرسد.
بهبودی سریعتر، نتیجهی آگاهی، همکاری و اعتماد متقابل بین شما و تیم جراحی است.
